
حلول ماه پر برکت و مبارک رمضان را به تمامی دانشجویان و دوستان عزیز تبریک میگویم.
امیدوارم که امسال هم توفیق روزه گرفتن را داشته باشیم .
برای من از کودکی ماه مبارک رمضان با سه اثر فخیم شنیداری گره خورده که تصور این ماه عزیز بدون شنیدن این سه اثر خیلی سخته!
اولین اثر دعای ربنا با صدای استاد بدون چون و چرای هنر موسیقی سنتی ایرانی یعنی استاد محمد رضا شجریان میباشد.استاد شجریان در مورد اجرای این اثر که در تیر 1358 ضبط شده می گوید، انگیزه اصلی من در خواندن این دعا تدریس آن به دو هنرجو بوده و در یکی از استودیوهای رادیو ضبط شد.
ربنای شجریان با پشتوانه آموزشهای دوران جوانی شجریان در زمانی که در محضر پدرش آموزشهای قرآن می دیده شکل گرفته و این قطعه یکی از دعاهایی است که شجریان در آن سالها اجرا کرده لازم به ذکر است که محمد رضا شجریان بارها در جشنواره های داخلی و جهانی قرآن موفق به کسب جوایز برتر این مسابقات شده است.
و اما کمی توضیحات تخصصی راجع به این اثر جاودان هنری:
ربنا طبق سنت اجرایی این دعاها روی دستگاههای قرآنی خوانده شده و این قطعه از دستگاه "رست" یا "راست" شروع شده و در خاتمه به دستگاه "عجم" (شبیه به ماهور) مدلاسیون می شود. (نام عجم بر این دستگاه که یکی از دستگاههای هفتگانه قرآنی است، می تواند نشان دهنده عدم وجود چنین دستگاهی در الحان قدیم عربی باشد!)
در این اثر به خوبی می توان تاثیرات شیخ نصرالدین طوبی و شیخ طه الفشی را مشاهده کرد که البته ربنای شجریان بسیار شکیل تر و زیباتر اجرا شده نیز، این اجرا تقریبا" فاقد تحریر است و بجز چند نت، تماما" بوسیله قلط و ویبراسیون اجرا شده که اجرای ماهرانه آن بسیار چشمگیر است.
ربنای شجریان از ابتدا، روی نتهای "سی بمل" و سپس " دو" اوج می گیرد (روی خط حامل کلید سل) و در حوالی این نتها گردش دارد که اجرای آن برای خوانندگان چپ کوک هم آسان نیست! و تا نت "می بمل" به بالاترین نت خود می رسد.
"ربنا" در نواری که محمدرضا شجریان با نام "به یاد پدر" ضبط کرده منتشر شده است.
خیلی از افراد اطلاعی ندارند که متن این دعا دقیقا از ۴ آیه از قرآن مجید تشکیل شده که عبارتند از:
ربنای اول، سوره آل عمران – آیه شماره 8 متن عربی : رَبَّنَا لاَ تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَیْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ
ترجمه فارسی : بارالها ، دل های ما را به باطل میل مده پس از آنكه به حق هدایت فرمودی ، و به ما از لطف خویش اجر كامل عطا فرما كه همانا تویی بخشنده بی عوض و منت .
ربنای دوم، سوره مومنون – آیه شماره 109 متن عربی : إِنَّهُ كَانَ فَرِیقٌ مِّنْ عِبَادِی یَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا وَأَنتَ خَیْرُ الرَّاحِمِینَ
ترجمه فارسی: زیرا شمایید كه چون طایفه ای از بندگان صالح من روی به من آورده و عرض می كردند بارالها ما به تو ایمان آوردیم ، تو از گناهان ما درگذر و در حق ما لطف و مهربانی فرما كه تو بهترین مهربانان هستی .
ربنای سوم، سوره كهف – آیه شماره 10 متن عربی : إِذْ أَوَى الْفِتْیَةُ إِلَى الْكَهْفِ فَقَالُوا رَبَّنَا آتِنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً وَهَیِّئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَدًا
ترجمه فارسی : آنگاه كه آن جوانان كهف ( از بیم دشمن ) در غار كوه پنهان شدند از درگاه خدا مسئلت كردند بارالها تو در حق ما به لطف خاص خود رحمتی عطا فرما و بر ما وسیله رشد و هدایتی كامل مهیا ساز .
ربنای چهارم ، سوره بقره – آیه 250 متن عربی : وَلَمَّا بَرَزُواْ لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالُواْ رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَیْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِینَ
ترجمه فارسی : چون آنها در میدان مبارزه جالوت و لشكریان او آمدند از خدا خواستند كه بار پروردگارا به ما صبر و استواری بخش و ما را ثابت قدم دار و ما را بر شكست كافران یاری فرما .
دومین اثری که حس بسیار نوستالژیک و عجیبی رو در من ایجاد میکند مثنوی افشاری باز هم با صدای جادویی استاد شجریان است که اشعار این مناجات از محمدجلال الدین رومی ( مولانا ) و از مثنوی معنوی میباشد :
این دهان بستی دهانی باز شد
تا خورنده لقمه های راز شد
چند خوردی چرب و شیرین از طعام
امتحان کن چند روزی در صیام
چند شب ها خواب را گشتی اسیر
یک شبی بیدارشو دولت بگیر
گر تو این انبان ز نان خالی کنی
پر ز گوهرهای اجلالی کنی
تا تو تاریک و ملول و تیره ای
دان که با دیو لعین هم شیره ای
طفل جان از شیر شیطان باز کن
بعد از آنش با ملک انباز کن
لقمه تخم است و برش اندیشه ها
لقمه بحر و گوهرش اندیشه ها
و بالاخره اثر ابدی بعدی اذان با صدای مرحوم استاد موذن زاده اردبیلی میباشد که شنیدن این اذان همیشه بر تن من لرزه ی عجیبی می اندازد.مرحوم رحیم موذن زاده اردبیلی درسال ۱۳۰۳دراردبیل به دنیا آمد. پدرش شیخ عبدالکریم بسیار خوش صدا خوش خلق و آشنا به ردیف های موسیقی بود. شیخ عبدالکریم در سال ۱۳۲۶از رادیو اذان گفت و بعد ازآن پسرش رحیم نیز بااو همراه شد. اذان ماندگار رحیم موذن زاده دردستگاه بیات ترک گوشه روح الارواح اجرا شده است.
این سه اثر را میتوانید از لینک های زیر دانلود نمایید:
ربنا با صدای استاد شجریان
مثنوی افشاری با صدای استاد شجریان
اذان با صدای مرحوم موذن زاده اردبیلی
با امید قبولی طاعات و عبادات شما عزیزان.التماس دعا